سيستم پرونده الكترونيك پزشكي بيمار (EMR)
امروزه علم پزشكي با حجم بسيار زياد اطلاعات مواجه است كه مديريت درست آنها با روشهاي سنتي غيرممكن ميباشد. بخش اصلي اين اطلاعات توسط پزشكان و در درجه دوم توسط ساير كادر درماني و باقي اين اطلاعات از منابع ديگر مانند دستگاهها و تجهيزات پزشكي و تشخيصي و نيز خود بيماران توليد ميشود. پزشكان به عنوان محور اصلي سيستم سلامت، از سويي مسئول مراقبت از بيماران و درمان و تأمين سلامتي ايشان هستند و از سويي ديگر با پژوهش مستمر، مسئوليت پيشبرد علم پزشكي را به عهده دارند. ابزار اصلي همه اين فعاليتها كه تضمين كننده سلامت جامعه و تكتك افراد آن است، دسترسي مناسب و بهجا به اطلاعاتي است كه در هر روز ميليونها واحد از آن توليد ميشود و در اختيار اين افراد قرار ميگيرد. بديهي است كه تكتك اجزاي اين اطلاعات جمعآوري شده ارزشمند هستند، با اين حال هر پزشك با داشتن مشغله كاري فراوان تنها به دانستن بخشي از اين اطلاعات علاقمند است در مورد ساير اطلاعات، فقط دانستن نتيجه كلي يا نتيجه عملي آنها كفايت ميكند.
امروزه حجم اطلاعات توليد شده در سيستم بهداشت و سلامت (كه شايد پيچيدهترين سيستم اطلاعاتي شناخته شده باشد) به قدري است كه استفاده از ابزار مناسب ميتواند در مواردي ساعتها و در موارد ديگر روزها و هفتهها در وقت گرانبهاي پزشكان صرفهجويي كند. اين امر در مورد مراكز تحقيقاتي و پژوهشكدهها حتي صورت حادتري به خود ميگيرد به طوري كه هيچ عاملي به اندازه جمعآوري درست اطلاعات و استفاده مناسب از اطلاعات موجود نميتواند مسير تحقيقات را تحت تأثير خود قرار دهد. از سويي ديگر، بيمارستان نيز به عنوان سازماني كه مهمترين عمليات مراقبت از بيماران و تأمين سلامت افراد جامعه در آن صورت ميگيرد، براي تأمين كيفيت ارائه خدمات خود، نياز به مديريت درست و استفاده مناسب از اطلاعات دارد. تقريباً تمام سيستمهاي اطلاعات بيمارستاني موجود در كشور براي رسيدن به اهداف مديريتي و كنترلي طراحي و پيادهسازي شدهاند و تا امروز نتايج مديريتي و مالي بزرگي نيز براي بيمارستانها داشتهاند. دربسياري از اين سيستمها اطلاعات باليني بيماران نيز توليد و جمعآوري ميشود كه بدلايل زير ساختار پرونده الكترونيك مناسبي بخود نميگيرد:
• اكثر اطلاعات باليني بدلايل مالي نگهداري ميشوند. به عنوان مثال پاسخ "تستهاي آزمايشگاهي" به عنوان نتيجهاي بر "خدمات آزمايشگاهي" كه مفاهيمي مالي هستند نگهداري ميشوند. با اين ترتيب مفاهيم باليني كه ارزش مالي نداشته باشند (مانند علائم بيماريها) نگهداري نميشوند.
• ساختار اطلاعات جمعآوري شده منطبق بر ساختارهاي مناسب براي عمليات باليني طراحي نشده و طبيعتاً براي كادر درمان براحتي قابل استفاده نيست.
• از آنجا كه سيستمهاي موجود براي كادر درمان در نقطة وقوع درمان (Point of Care) ابزارهاي مناسبي ندارند و براي اين گروه از مخاطبين كمكي محسوب نميشوند، معمولاً كادر درمان از سيستمهاي موجود فاصله گرفته و فقط در صورت اجبار به انجام عمليات كنترلي با سيستمها كار ميكنند. در عموم حالت براي ايشان راحتتر است كه اطلاعات را روي فرمهاي كاغذي يادداشت كنند.
• عدم استفاده از سيستمهاي كدگذاري استاندارد براي مفاهيم باعث شده است كه اطلاعات جمع آوري شده قابل تجميع يا تصميمسازي نباشد. در موارد نادري مانند تشخيصها يا كدهاي اعمال جراحي كه (به مقاصد مالي) كدهاي استاندارد ثبت ميشود نتيجهگيريهاي علمي مقدور شده است ولي در ساير موارد (مانند ثبت دستورات پزشك، ثبت علائم بيمار و ...) از سيستمهاي استاندارد كدگذاري استفاده نميشود:
• سيستمهاي موجود در بيمارستانها براي كار با سرعت بالا و كارهاي روزانه تنظيم و طراحي شدهاند و طبيعتاً براي مقاصد باليني (كه حجم داده بالا و يا سيستمهاي تجميع و تصميمسازي لازم دارد) ساختار فني مناسبي ندارند. به علت مسائل فوق امروزه در بيمارستانها انجام فعاليتهاي زير يا مقدور نبوده و يا به سختي و يا به صورت ناقص انجام ميشود:
• ثبت استاندارد اطلاعات باليني بيماران• تبادل اطلاعات باليني با مراكز ديگر داخلي و خارجي
• استفاده از ابزارهاي تحليلگر براي بررسي اطلاعات بيماران و يافتن الگوهاي جديد
• گسترش سيستم اطلاعاتي در سطح چند مركز و برقراري ارتباط بين آنها
• استخراج اطلاعات مورد نياز پزشك از انبوه اطلاعات جمعآوري شده با دقت و سرعت كافي
• مشاهده اطلاعات بيماران از راه دور
• انجام مشاورههاي تخصصي از راه دور و صرفهجويي در هزينه
• استفاده درست از امكانات آموزشي جهاني و يكپارچه شدن با مراكز علمي معتبر دنيا
• گسترش سيستم پرونده باليني و همگام شدن با پيشرفتهاي روز دنيا در اين زمينه اين نيازها، نيازهايي سطح بالا هستند كه طبيعتاً پس از رفع مسائل گردش كار و مسائل مالي بيمارستاني فرصت توجه به آنها فراهم ميشود. امروزه سيستمهاي اطلاعات بيمارستاني به سطحي از بلوغ رسيدهاند كه توجه به اين مسائل بتدريج در بين مديران و پزشكان بيمارستانها در حال وقوع است. بايد توجه داشت كه سيستمهاي اطلاعاتي بيمارستاني در طول حيات خود از مراحل مختلفي عبور ميكنند و در طول زمان كامل ميشوند.
در نهايت يك سيستم جامع اطلاعات بيمارستاني شامل لايههاي زير است:
• كمك به تصميمگيري (سطح عالي)
• ثبت اطلاعات باليني (سطح عالي)
• ثبت گردش بيمار (سطح مياني)
• ثبت اتفاقات مالي (سطح پايه)
• ثبت خدمات (سطح پايه)
دو لايه زيرين در تمام سيستمهاي بيمارستاني و لايه مياني در اكثر اين سيستمها وجود دارد. علت اين امر اين است كه اين سه لايه درگيري چنداني با اطلاعات باليني ندارند و از نظر ثبت و مديريت اطلاعات بسيار مشابه ساير سيستمها ميباشند. در مقابل، دو لايه عالي، از نظر طراحي بسيار پيچيده و نيازمند استفاده از علم مديكال انفورماتيك هستند. اين علم بر سه پايه علم مديريت اطلاعات، علم كامپيوتر و علم پزشكي و بهداشت استوار است و موضوع آن استفاده از منابع، ابزارها و روشهايي است كه براي دريافت، ثبت، بازيابي و استفاده بهينه از اطلاعات بهداشتي و پزشكي لازم است. هدف اين طرح ورود به نسل چهارم سيستمهاي بهداشت و درمان است.